معرفی چندین کتاب همراه با چکیده در مورد حجاب
• مسئله حجاب
پدیدآورنده: شهید مرتضی مطهری.
چکیده: کتاب مسئله حجاب، سلسله سخنرانیهای استاد مطهری در انجمن اسلامی پزشکان است. آن استاد فرزانه معتقد بود که گذشته از انحرافهای عملی فراوانی که در زمینه حجاب به وجود آمده، این مسئله و دیگر مسائل مربوط به زن، وسیلهای در دست برخی افراد ناپاک قرار گرفته است که بر ضد دین مقدس اسلام تبلیغات منفی میکنند.
این کتاب دو بخش دارد. شهید مطهری در بخش اول ابتدا نشان میدهد که مسئله پوشش زن از ویژگیهای اسلام نیست و میان ملتهای دیگر نیز وجود داشته است. سپس به عدهای که طرفدار بیحجابی زن و نشست و برخاست او با مردان بیگانه در جامعه هستند، پاسخ میدهد. در بخش دوم، به عدهای پاسخ میدهد که معتقدند زنان باید حتی چهره و دست خود را از نامحرم بپوشانند و به خانهنشینی زن عقیده دارند. استاد مطهری در این کتاب ثابت میکند که نظر اسلام، حفظ حریم و حضور باوقار زن در جامعه با پوشش مناسب است.
• داستان حجاب در ایران پیش از انقلاب
پدیدآورنده: رسول جعفریان.
چکیده: در این کتاب، ابتدا گزارشهای تاریخی و تالیفات و تحقیقات و به طور کلی نوشتههای تاریخی مربوط به شروع کشف حجاب بررسی و ارزیابی شده است سپس زندگینامه شماری از حجابیه نویسان تدوین شده که از آن جملهاند: محمد صادق ارومی فخرالاسلام، آیتالله سید عبدالله بلادی بوشهری، سید اسدالله خرقانی، ابو عبدالله زنجانی، محمد حسن حائری مازندرانی، میرزا علیاکبر رضوی برقعی قمی، زینب بیگم شیرازی، شیخ یوسف نجفی گیلانی، سید ابوالحسن طالقانی، شیخ احمد شاهرودی، شیخ فیاض الدین زنجانی، آیتالله شیخ محمد خالصیزاده، شهید مرتضی مطهری و دیگران. در بخش بعدی کتاب مجموعهای از اشعار فارسی با موضوع حجاب و ضد حجاب آمده است. بخش پایانی، کتابشناسی حجاب است.صفحات پایانی به اسناد، فهرست منابع و فهرست راهنما اختصاص دارد.
• کشف حجاب؛ زمینهها، واکنشها و پیامدها
پدیدآورنده: مهدی صلاح.
چکیده: در فصل اول، قضیهی کشف حجاب از دیدگاه تجددطلبان و نظریات آن دسته از تجددطلبانی مطرح گردیده که در نوشتههای خود از کشف حجاب سخن به میان آوردهاند. فصل دوم به بررسی زمینهها و مقدمات اعلام کشف حجاب در دورهی رضاشاه اختصاص یافته است. در این فصل، ابتدا به زمینه سازیهای فکری داخلی و خارجی این جریان اشاره شده، آنگاه اقدامات رضا شاه برای رسمیت بخشیدن به این جریان تحلیل شده است. در فصل سوم، به اعلام کشف حجاب در ایران و اقدامات سازمان یافتهی دولت و دستگاههای اجرایی کشور به منظور پیشبرد آن اشاره میشود. در فصل چهارم، بر پایهی اسناد موجود سیر کشف حجاب در ولایات تا بعد از شهریور 1320، تبیین شده است. در فصل پنجم واکنشهای اجتماعی در برابر کشف حجاب، بررسی میگردد. فصل ششم شامل پیامدهای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی کشف حجاب است.
• حجاب و عفاف در سیما؛ آسیبها و راهکارها
پدیدآورندگان: فریده پیشوایی | مریم رضایی.
چکیده: در دو دههی اخیر، مسئلهی حجاب و عفاف یکی از معضلات مهم فرهنگی، اجتماعی جامعه و مورد توجهی مسئولان و کارشناسان بوده است. در این میان، وسایل ارتباط جمعی از جمله رسانههای دیداری و شنیداری و مطبوعات نقش غیرقابل انکاری در ترویج فرهنگ حجاب و عفاف و یا تضعیف و محدودیت آن در سطح جامعه داشتهاند. نگارنده در کتاب حاضر ضمن بررسی عملکرد سیاسی جمهوری اسلامی ایران، راهکارهای مناسبی را برای ترویج فرهنگ عفاف عرضه میکند. وی نخست به اهمیت رسانههای جمعی در فرهنگسازی عفاف میپردازد و سپس مسئلهی حجاب و معنا و پیشینهی آن را در فرهنگ اسلامی بررسی مینماید. در ادامه ضمن ارزیابی عملکرد سیما دربارهی حجاب و عفاف، نقاط ضعف و قوت و آسیبها و مشکلات آن را بررسی میکند. در پایان نیز با توجه به موارد مذکور، سیاستها و راهکارهایی مدیریتی ـ اجرایی را برای گسترش عفاف مطرح میسازد.
شیوههای نهادینه کردن حجاب در فرزندان (کودکان و نوجوانان)
پدیدآورندگان: حسن خلجی | مرضیه محمدخانی.
چکیده: تبیین اهمیت «حجاب» و نحوه نهادینه کردن آن در فرزندان میباشد که به اختصار مورد توجه قرار گرفته است. نگارنده دوره کودکی و نوجوانی را، به دلیل انعطافپذیری روحی آنان، مناسبترین زمان برای «نهادینه کردن حجاب» در فرزندان دانسته است. در این راستا ضمن بیان اهمیت حجاب، تاریخچه آن در میان کشورها و ادیان گذشته، بر ضرورت تربیت دینی فرزندان تاکید نموده است. روش تشویق، ایجاد الگو، محبت، بصیرتبخشی و قصهگویی، روشهایی هستند که نگارنده در این زمینه موثر دانسته و هر یک را جداگانه مورد بررسی قرار داده است.
• حجاب و زن از دیدگاه قرآن و نهجالبلاغه
پدیدآورنده : رقیه برندگی.
چکیده: آثار به جا مانده از انسانهای اولیه، نشانگر این است که حجاب پیشینهای تاریخی دارد و اختصاص به اسلام ندارد. نقش برجستهای که در«تل العمارنه» ـ در استان اسیوط مصر ـ موجود و مربوط به چهارده قرن قبل از میلاد است، تصویر ملکه «نفرتیتی» و دخترش را نشان میدهد که هر دو پوشش به تن دارند. از این تصویر و نقاشیهای دیگر معلوم میشود که اصل حجاب قبل از ظهور اسلام بوده و اسلام تنها حد و مرز آن را مشخص کرده و جزء فریضة دینی قرار داده است. اسلام حجاب را مانعی برای حضور زن در اجتماع نمیداند و با کار و فعالیتهای وی در صحنة اجتماع مخالف نیست و او را محق میداند تا سرنوشت خویش را برگزیند. در کتاب حاضر، با استناد به قرآن و نهجالبلاغه به شبهات مطرح درباره حجاب و نقش زن در اجتماع پاسخ داده شده است. ضمن آن که، در قسمتهایی از این کتاب، به تحلیل تطبیقی درباره مسئله حجاب و فلسفه و ضرورت آن نیز پرداخته شده است.
• به دخترم
پدیدآورنده: ابولفضل اقبالی.
چکیده: این کتاب در حقیقت شامل نامههایی است که میان یک دختر دانشجو و مادرش رد و بدل میشود. این دختر دانشجو که در شهری غیر از محل زندگی اش تحصیل میکند در خصوص مسائل مختلفی پیرامون پوشش، حیا، روابط آزاد و نگاههای فمنیستی به مسائل زنان و بسیاری از مباحث روز جامعه سوالات و مشاهداتی را مطرح میکند. مادر او نیز سعی میکند با بهرهگیری از عطوفت مادرانه و استفاده از رابطهی پر احساس و انگیزه مادر و دختری، فرزندش را در مسیر جدید زندگی اش همراهی و هدایت نماید.
این نوشتار بر آن است تا متناسب با ذهنیتها و دغدغههای سطح عمومی جامعه پیرامون موضوع حجاب، به بررسی ابعاد این مقوله بپردازد. نگارنده تلاش کرده است تا با استفاده از روشهای مختلف، پرسشها و شبهات موجود در جامعه حول محور حجاب را جمعآوری کرده و در یک قالب ساده و روان به ارزیابی سوالات و مباحث حجاب بپردازد.
• حجاب و حیا در اسلام
پدیدآورنده: غلامرضا حاتمی.
چکیده: این کتابچه شامل مطالبی در باب تعریف حجاب، زینت ظاهری و باطنی، چگونگی حجاب، وظیفهی زنان در برابر شوهر و دیگر محارم، حجاب و جلوگیری از فساد در جامعه، اهمیت حیا و راههای کسب آن میباشد. این مطلب به طور مختصر نگاشته شده و برای اثبات سندیت آنها از آیات قرآن و روایات مستند در مذهب تشیع بهرهی فراوان برده شده است.
معرفی کتاب دختران آفتاب
دختران آفتاب
کتاب داستانی «دختران آفتاب» نوشته امیر حسین بانکی، محمد دانشگر و محمد رضا رضایتمند است و این سه نویسنده برای نگارش این کتاب از مشاورانی چون سید مهدی شجاعی، حجت الاسلام صادقزاده و استاد سیدابوالقاسم ژرفا بهره گرفته اند.
«دختران آفتاب» اگرچه روالی داستانی دارد، اما تحقیقی روان شناختی، جامعه شناختی، فرهنگی و دینی درباره زنان است. دختران آفتاب خواسته است که زن و منزلت، شخصیت و هویت او را بشناساند؛ به خودش، به مَردَش، به جامعه اش و به تاریخ گذشته و سرنوشت آینده اش؛ همان گونه که هست و همان گونه که باید باشد.
این کتاب تنها کتابی است که در زمینه حجاب و سبک زندگی نظر رهبر انقلاب را به خود جلب کرده است و برای آن تقریظ نوشته اند.
دختران آفتاب با سبک رمان گونه ی خود مناسب اقشار رمان خوان جامعه است. این کتاب توسط انتشارات سروش به چاپ رسیده و هزینه تهیه آن ۱۵۵۰۰ تومان هست.
بیانات مقام معظم رهبری در دیدار جمعی از ورزشکاران
شما ببینید الان چقدر خرج می کنند و زحمت می کشند، برای این که حجاب را در دنیا از بین ببرند؛ کشورهایی که خودشان را مهد آزادی هم می دانند، می بینید که چه می کنند برای مبارزه ی با حجاب. حالا همه ی آن تشکیلاتی که با حجاب مبارزه می کنند یک طرف، این خواهر ورزشکارِ مؤمن و دخترِ جوانِ ما که با حجاب اسلامی و لباس محجّب – یا با چادر یا با آن شکل زیبای ارزشی – جلوِ دوربینهای دنیا ظاهر می شود و نشان می دهد که به این ارزش پایبند است و این صحنه در همه ی دنیا منعکس می شود، این یک طرف دیگر؛ او در واقع با این کار، همه ی آن تبلیغات را خنثی می کند.
جملات کوتاه در مورد حجاب
* دنیا در برابر گرفتن حجاب از زن، چیزی که سعادت و خوشبختی او را تأمین کند، به وی نداده است.
* دامن پاک حجاب از پلیدی ها پیراسته است.
* حجاب آوای ملکوتی جمال طلبی معنوی زن است.
* حجاب تلألو شبنم بر چهره ی زیبای گل است.
* حجاب تضمینی برای تداوم خط زیبای شرافت است.
* حجاب تداوم بخش آیه های مهربانی متقابل همسران است.
* حجاب بوته ی خوشبوی گل عفاف است.
* حجاب سپری است قوی در برابر شمشیرهای تهاجم فرهنگی.
* حجاب سند اطاعت از فرمانده هستی است.
* حجاب زنجیری گران بر دست های دیو گناه است.
* حجاب گام های بلند انسان در کوچه های معانی است.
* وقتی مروارید زیبایی هایت را به صدف حجاب و عفاف می سپاری، خدا تو را آبی می کند. آنقدر آبی که آسمان به تو رشک می برد.
نقش حجاب و عفاف در عظمت زن
حفظ چشم، گوش، قلب و تمامی اعضا و جوارح از هرگونه خطا و گناه عفاف است که حاصل این عفت و حجاب درونی، پوشش ظاهری است؛ به تعبیری لطیفتر حجاب میوه عفاف است و عفاف ریشه حجاب.
حجاب و عفاف به عنوان دو ارزش در جامعه بشری و بویژه جوامع اسلامی مطرح است. همواره این دو واژه در کنار هم به کار برده میشوند و در نگاه اول به نظر میآید هر دو به یک معنا باشند اما با جستجو در متون دینی و فرهنگنامهها به نکته قابل توجهی میرسیم و آن تفاوت این دو واژه است. در برخی کتب لغت حجاب را اینگونه تعریف کردهاند: «الحجاب، المنع من الوصول» حجاب یعنی آنچه مانع رسیدن میشود.(۱)
برخی گفتهاند حجب و حجاب هر دو مصدر و به معنای پنهان کردن و منع از دخول است و به عنوان شاهد آیه شریفه «و من بیننا و بینک حجاب»(فصلت، آیه ۵) را ذکر کردهاند. در دیگر کتابهای لغت حجاب را به معنای پرده آورده و نوشتهاند: امراه محجوبه؛ زنی که پوشانیده است خود را به پوشاندنی.(۲)
با توجه به معانی ذکر شده در مییابیم حجاب امری ظاهری و در ارتباط با جسم است، اگرچه این پوشش برخاسته از اعتقادات و باورهای درونی افراد است ولی ظهور در نشئه مادی و طبیعی دارد یعنی پوشش ظاهری افراد و بویژه زنان را حجاب میگویند که مانع از نگاه نامحرم به آنان میشود. عفاف نیز دارای معانی گوناگونی است که در مجموع تعریف کاملی را به ما خواهد داد. راغب اصفهانی در مفردات القران مینویسد: العفه حصول حاله للنفس تمتنع بها غلبه الشهوه؛ عفت حالتی درونی و نفسانی است که توسط آن از غلبه شهوت جلوگیری میشود.(۳)
البته قابل ذکر است که در قرآن کریم از واژه عفت در دو معنا استفاده شده است، گاه به معنای خود نگهداری و پاکدامنی است و گاه «عفت» به معنای قناعت آمده و مسائل مالی مورد نظر است.(۴) آنچه در این مقاله مورد نظر ماست مفهوم اولی است یعنی خود نگهداری از شهوت و مسائل جنسی؛ اگرچه میتوان برای هر دو معنا واژه عفت را آورد و ضرری به مفهوم آن نمیخورد. از مجموع معانی ذکر شده برای حجاب و عفاف میتوان نتیجه گرفت که عفاف نوعی حجاب درونی است که انسان را از گناه باز میدارد.
حفظ چشم، گوش، قلب و تمامی اعضا و جوارح از هرگونه خطا و گناه عفاف است که حاصل این عفت و حجاب درونی، پوشش ظاهری است؛ به تعبیری لطیفتر حجاب میوه عفاف است و عفاف ریشه حجاب. برخی افراد ممکن است حجاب ظاهری داشته باشند ولی عفاف و طهارت باطنی را در خویش ایجاد نکرده باشند. این گروه از حجاب، تنها پوستهای و ظاهری بیمعنا دارند و از سوی دیگر کسانی هستند که ادعای عفاف کرده و با تعابیری همچون؛ من قلب پاکی دارم، خدابا قلبها کار دارد، آدم باید چشمش پاک باشد و... خود را سرگرم کرده و مصداق «لیفجر امامه»(بلکه انسان میخواهد آزاد باشد و گناه کند- قیامت آیه ۵) میشوند.
انسانهایی چنین باید در قاموس اندیشه خود نکتهای اساسی را بنگارند و آن این است که درون پاک، بیرونی پاک میپروراند و هرگز قلب پاک موجب بارور شدن میوه ناپاکی به نام بیحجابی و بدحجابی نخواهد شد. امام خمینی(ره) پیامآور ارزشهای الهی درباره حجاب و عفاف میفرماید: «توجه داشته باشید حجابی که اسلام قرار داده است برای حفظ ارزشهای شماست. هرچه را که خدا دستور فرموده است- چه برای مرد و چه برای زن- برای این است که آن ارزشهای واقعی که اینها دارند و ممکن است به واسطه وسوسههای شیطانی یا دستهای فاسد استعمار پایمال شوند این ارزشها زنده بشوند.»(۵)
فلسفه حجاب
یکی از نکات اساسی که زمینهای برای عمل به احکام است شناخت جایگاه هرچیز در نظام هستی است. البته در نظامی که خداوند متعال در جای جای آن دیده میشود و ارتباط اشیا و اعمال با خداوند بسیار مشهود است و با درک این ارتباط و حضور، بسیاری از مشکلات زندگی بشر حل میشود. «حق» به عنوان زیباترین و پسندیدهترین واژه آفرینش در تمامی ادیان و جوامع بشری مورد توجه قرار گرفته است و حقوق و ادای آنها فراتر از زمانها و مکانها واشخاص و ادیان است.
در واقع هر فردی از هر طبقه اجتماعی و از هر دین و ملیت، نسبت به ادای حقوق دیگران حساسیت نشان میدهد واین مطلب، حق و حقوق را فرازمانی و فرامکانی میکند. برخی از اندیشهگران و حکیمان بر این باورند که حجاب، حقالله است و در اینباره میگویند: «حرمت زن نه اختصاص به خود زن دارد و نه مال شوهر و نه ویژه برادر و فرزندانش میباشد. همه اینها اگر رضایت بدهند، قرآن راضی نخواهد شد، چون حرمت زن و حیثیت زن به عنوان حقالله مطرح است. لذا کسی حق ندارد بگوید من به نداشتن حجاب رضایت دادم.
از اینکه قرآن میگوید: هر گروهی، اگر راضی هم باشند، شما حد الهی را در برابر آلودگی اجرا کنید، معلوم میشود عصمت زن حقالله است.»(۶) پر واضح است که آدمی نمیتواند حقوق الهی را کاملا ادا کند ولی با انجام برخی کارها میتواند رضایت الهی را به دست آورد. حضرت رسول(ص) میفرمایند: «حقوق خداوند متعال بزرگتر از آن است که توسط بندگان ادا شود و نعمتهای خداوند بیشتر از آن است که به شمارش آید»(۷) و حضرت علی(ع) میفرماید: «خداوند بر بندگان حقی قرار داده و آن این است که او را اطاعت کنند.»(۸) اگرچه حق خدا بزرگ است و قابل ادا نیست ولی ادای وظایف و اطاعت از خداوند متعال به نوعی ادای حق محسوب میشود. حجاب که امر خداست و شارع مقدس به عنوان یکی از احکام ضروری دین آن را واجب کرده است باید حفظ شود.
حفظ این واجب الهی اطاعت از اوست و اطاعت از او حقی است که بر بندگان نهاده است و هر انسان باورمندی باید تعبدا و نه فقط به خاطر مصالح عمومی و... این حق و حد الهی را ادا کند. پس حکمت حجاب، سنجش میزان عبودیت واطاعت بندگان است. بانوان با حفظ حجاب میتوانند اطاعت را که روح و پیام اصلی عبادات بشر است اثبات کنند و در زمره اطاعتکنندگان الهی قرار گیرند. بانوان به عنوان نیمی از جامعه اسلامی که در دامان خود انسانهای پاک و برجسته میپرورانند، دارای حرمت واحترام ویژهای میباشند. آنان معلمان عاطفه هستند و پیکره اجتماع، با محبت و تربیت آنها استوار خواهد ماند.
مفسران واندیشهگران بر این باور هستند که «قرآن کریم وقتی درباره حجاب سخن میگوید، میفرماید: حجاب عبارت است از یک نحوه احترام گذاردن و حرمت قائل شدن برای زن که نامحرمان او را از دید حیوانی ننگرند. در قرآن علت و فلسفه حجاب را چنین ذکر میکند که: ذلک ادنی ان یعرفن فلا یوذین، یعنی برای اینکه شناخته نشوند و مورد اذیت واقع نگردند، چرا که آنان تجسم حرمت و عفاف جامعه هستند و حرمت دارند.»(۹)
با اندکی تدبر در آیات قرآن فلسفه حجاب را به گونهای صریح میبینیم و مییابیم که احترام و حرمت زن، فلسفه حقیقی و یا یکی از فلسفههای حجاب است براستی اگر معرفت انسان به شریعت و تعالیم دینی بالا رفته و قرآن را که آئیننامه سعادت و کمال بشر است درک کند، به عظمت حجاب پی برده و میفهمد بدحجابی و بیحجابی ثمره عدم معرفت و شناخت حقیقی جایگاه زن در هستی است.
خداوند در آیه ۳۱ سوره نور حکم حجاب را به گونهای صریح و آشکارا مطرح نموده و علاوه بر ظرافتهای خاصی که در نوع پوشش زنان وجود دارد، اشخاص محرم را نیز ذکر میکند تا نامحرمها بازشناسانده شوند و در پایان فلسفه پوشش بیان شده است که زینتها و زیباییهای زنان در مقابل نامحرم آشکار نشود، تا آنها مورد توجه نگاههای ناپاک قرار نگیرند و احترام آنان حفظ گردد. در آیه دیگر حرمت و شخصیت زن به عنوان فلسفه حجاب مطرح میشود: «ای پیامبر به زنان ودخترانت و زنان مومن بگو، پوشش خود را بر خود فرو پوشند.
این برای آنکه شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند.» (احزاب، آیه ۵۹) در این آیه زنان و دختران پیامبر و زنانی که همسر مردان مومن هستند از دیگر زنان جامعه آن روز جدا میشوند و حکم حجاب برای این زنان محترم آورده میشود. از ظاهر آیه میتوان دریافت که حجاب به خاطر احترام و حرمت زنان بوده و مقام آنان به قدری والاست که باید از طریق حجاب شناخته شوند؛ مبادا مانند زنان کفار مورد اذیت و آزار قرار گیرند. این دسته از زنان به خاطر اعتقادات و باورهای دینی، دارای ارزش و مقامی افزون از دیگران هستند و حرمت آنها باید مورد شناسایی قرار گیرد.



